Ông ngoại tôi là một kẻ trộm.

Ông ta đánh cắp tên của bà ngoại tôi, đánh cắp thân phận thanh niên trí thức của bà, rồi đưa một người phụ nữ khác rời khỏi vùng núi.

Một người trở thành giáo sư luật, đứng trên bục giảng nói về công bằng.

Một người trở thành danh họa tranh thủy mặc, đứng trước ống kính nói về khí cốt.

Còn bà ngoại tôi thì bị mắc kẹt trong núi cả đời, bị người ta chỉ vào lưng mắng là “đàn bà lăng loàn”.

Đến lúc chết, bà vẫn không nhắm mắt.

Năm mươi năm trôi qua.

Nhờ bà ngoại và mẹ nâng đỡ qua hai thế hệ, tôi rời khỏi vùng núi, trở thành đối tác của một hãng luật hàng đầu.

Mùa tốt nghiệp, tôi ngồi ở vị trí trưởng ban phỏng vấn của hãng luật.

Cô gái ngồi đối diện tôi xinh đẹp, chỉn chu, điềm tĩnh. Cô ta là sinh viên tốt nghiệp xuất sắc nhất của Đại học Chính pháp.

Tôi mở hồ sơ của cô ta ra, lật từng trang một.

Đến phần thông tin gia đình, tay tôi khựng lại.

Tôi nhìn chằm chằm vào cái tên đó rất lâu.

Rồi tôi ngẩng đầu, nhìn cô ta, nhẹ giọng nói:

“Em không qua.”

1

Nụ cười trên mặt cô gái cứng đờ.

“Chị nói gì cơ?”

Tôi gấp hồ sơ lại, giọng rõ hơn lúc nãy.

“Tôi nói, em không qua.”

Các giám khảo bên cạnh nhìn nhau. Luật sư Trương ngồi bên trái hơi nghiêng người sang, hạ giọng thật thấp:

“Luật sư Tô, cô bé mới 20 tuổi mà đã giành giải quán quân phiên tòa giả định toàn quốc, lại còn đăng sáu bài trên tạp chí trọng điểm quốc gia. Đây là một hạt giống rất tốt, hay chị cân nhắc lại?”

Anh ta nói rất khẽ, nhưng phòng họp quá yên tĩnh.

Cô gái nghe thấy.

Lưng cô ta bất giác thẳng hơn.

“Tôi đã cân nhắc rất kỹ.” Tôi đẩy hồ sơ sang một bên. “Bạn Thôi Ý Hàm, em không vượt qua buổi phỏng vấn của tôi. Mời em ra ngoài.”

Trong khoảnh khắc đó, cả phòng như nín thở.

Sắc mặt cô gái cuối cùng cũng thay đổi.

Cô ta chống hai tay lên bàn, đứng bật dậy.

“Chị có ý gì?”

Tôi không trả lời.

Tôi chỉ lặng lẽ nhìn gương mặt ấy.

Đôi mày, sống mũi, đường viền cằm.

Giống bức ảnh cũ mà tôi từng nhìn thấy đến chói mắt.

Bàn tay tôi siết chặt.

Cô gái nhíu mày nhìn tôi, giận dữ quát:

“Chị có biết tôi là ai không?”

“Ông nội tôi là giáo sư danh dự trọn đời của khoa Luật Đại học S.”

“Bà nội tôi là họa sĩ nổi tiếng, viện sĩ trọn đời của Viện Mỹ thuật Quốc gia.”

“Bố mẹ tôi lúc sinh thời đều là thẩm phán của Tòa án Tối cao. Trong giới luật, không ai không biết tên họ.”

“Tôi tốt nghiệp Đại học S, trường chính pháp tốt nhất trong nước. Thành tích đứng đầu toàn khóa.”

Cô ta nói từng câu, khí thế lại tăng thêm một phần.

Đến cuối cùng, gần như cô ta đang nhìn tôi từ trên cao xuống.

“Chị nói xem, tôi không đủ tư cách ở điểm nào?”

“Thành tích chỉ là một phần.”

Tôi bình tĩnh nhìn cô ta, giọng đều đều.

“Muốn bước vào ngành này, tôi coi trọng nhân phẩm tốt và lý lịch sạch hơn.”

“Còn gia đình em…”

Tôi khựng lại. Hồ sơ trong tay bị tôi bóp đến nhăn nhúm.

“Với tôi, đó không phải điểm cộng.”

“Mời em ra ngoài.”

Cô gái sững người.

Có lẽ đây là lần đầu tiên cô ta bị từ chối công khai như vậy. Mặt cô ta đỏ bừng.

“Chị đang cố tình nhắm vào tôi!”

Cô ta cầm hồ sơ trên bàn lên, chỉ vào tôi.

“Tô Tình đúng không? Chị cứ chờ đấy! Chỉ cần ông nội tôi nói một câu, chị sẽ không sống nổi trong ngành này đâu!”

Ném lại câu đó, cô ta quay người bỏ đi.

Trước khi ra khỏi cửa, cô ta còn nhìn tôi một cái. Trong mắt toàn là oán độc.

“Luật sư Tô, chị…” Hai giám khảo bên cạnh còn định nói gì đó.

Tôi giơ tay ngắt lời.

“Tiếp tục. Gọi ứng viên tiếp theo vào.”

Ba ứng viên sau đó đều rất xuất sắc.

Khi tôi trở về văn phòng, vừa đặt hồ sơ của họ lên bàn, đối tác cấp cao Trần Phỉ đã xông vào.

“Tô Tình, cô điên rồi à? Tại sao cô loại Thôi Ý Hàm?”

“Cô có biết gia đình con bé là ai không?”

Tốc độ nói của anh ta nhanh hơn bình thường rất nhiều.

“Ông nội con bé là giáo sư danh dự trọn đời của khoa Luật Đại học S, có hợp tác lâu năm với hãng luật chúng ta! Bây giờ cô đuổi cháu gái ông ấy ra ngoài, cô có biết hậu quả là gì không?”

“Mau công bố lại danh sách. Lập tức nhận con bé vào!”

“Muộn rồi.”

Tôi nhìn thẳng vào anh ta.

“Tôi đã trả hồ sơ của cô ta về rồi.”

Biểu cảm của Trần Phỉ cứng lại trên mặt.

Ngay lúc đó, điện thoại của anh ta reo.

Anh ta cúi đầu nhìn số gọi đến, sắc mặt lập tức thay đổi.

Không kịp nói thêm một chữ nào, anh ta siết điện thoại, bước nhanh ra ngoài.

Trước khi đi, anh ta trừng mắt nhìn tôi.

Ánh mắt đó như đang nói: cô làm mọi chuyện lớn rồi.

Nhưng tôi không sợ.

Ngày này, tôi đã chờ quá lâu rồi.

2

Tôi bình tĩnh xem xong hồ sơ của ba ứng viên.

Cửa phòng bị gõ vang.

Trần Phỉ khom lưng, kính cẩn dẫn một bà lão bước vào.

“Luật sư Tô, đây là bà nội của Thôi Ý Hàm, bà Thẩm Ngọc Khanh.”

Nói xong, anh ta ném cho tôi một ánh mắt cảnh cáo nặng nề rồi đóng cửa lại.

Tôi ngẩng đầu nhìn.

Bà ta mặc một bộ sườn xám màu xanh đậm.

Tóc hoa râm được chải gọn gàng không một sợi rối, kính gọng vàng đặt trên sống mũi.

Rõ ràng đã hơn bảy mươi tuổi, nhưng trên mặt gần như không có mấy nếp nhăn.

Chăm sóc tốt thật.

“Luật sư Tô.”

Bà ta ngồi xuống. Tư thái là kiểu kiêu ngạo chỉ những người sống trong nhung lụa lâu năm mới có.

“Cháu gái tôi muốn đến hãng luật của cô thực tập. Phiền cô sắp xếp giúp.”

Một phong bì dày được đẩy qua mặt bàn.

Tôi nhìn tay bà ta.

Đầy đặn, trắng trẻo. Ngón áp út đeo một chiếc nhẫn phỉ thúy.

Đôi tay này chưa từng làm việc nặng ngày nào.

Nhưng Thẩm Ngọc Khanh thật sự thì không có đôi tay như vậy.

Bà ngoại tôi đã khâu đế giày cả đời dưới ngọn đèn dầu. Các khớp tay thô to, ngón tay quấn đầy vải cũ. Đến lúc chết, những ngón tay ấy vẫn không duỗi thẳng ra được.

Tôi ngẩng đầu, bình tĩnh nhìn bà ta.

“Buổi phỏng vấn của tôi đã kết thúc. Cháu gái bà không qua.”

Mặt bà ta trầm xuống.

Sau cặp kính, đôi mắt bà ta nheo lại, dò xét tôi.

“Luật sư Tô, Ý Hàm là quán quân phiên tòa giả định toàn quốc, đã đăng sáu bài trên tạp chí quốc gia, điểm chuyên ngành năm nào cũng đứng nhất. Cô chặn con bé ngoài cửa, không thấy buồn cười sao?”

“Ứng viên đã được chọn rồi.” Tôi đẩy phong bì trả lại. “Có người phù hợp hơn cháu gái bà.”

Bà ta cúi mắt liếc phong bì bị đẩy lại.

“Sao, chê ít à? Vậy cô ra giá đi.”

Tôi ngẩng đầu nhìn bà ta.

“Tôi chọn người có nguyên tắc của riêng mình. Tôi tin bà là một nghệ sĩ lão thành thì phải hiểu quy tắc hơn tôi, trừ khi…”

Tôi dừng lại, đối diện ánh mắt bà ta.

“Trong mắt bà, nguyên tắc là thứ có thể đem ra mua bán.”

Sắc mặt bà ta hoàn toàn tối sầm.

Bà ta khoanh tay trước ngực, khẽ cười khẩy.

“Cô bé, cô có đang đánh giá mình quá cao không?”

Ánh mắt bà ta mang theo sự khinh miệt từ trên cao nhìn xuống.

“Mấy cô gái trẻ như cô, tôi gặp nhiều rồi. Dựa vào chút nhan sắc, chắc cũng ngủ với đàn ông không ít nhỉ? Bây giờ leo lên được vị trí này rồi, lại muốn lấy cháu gái tôi ra làm bia lập đức, cô cũng không soi gương xem mình là thứ gì!”

“Bố mẹ Ý Hàm mất sớm. Tôi và lão Thôi đã dồn tâm huyết nửa đời vào con bé. Cô lập tức làm thủ tục nhận việc cho nó. Nếu không…”

Bà ta đẩy kính, nhìn tôi bằng ánh mắt khinh bỉ.

“Nhà tôi bám rễ trong giới này mấy chục năm, quan hệ tích lũy được không phải thứ cô ngủ thêm với vài người đàn ông là có được đâu. Đừng không biết điều.”

Tôi bình tĩnh nhìn bà ta.

Dưới gương mặt được chăm sóc kỹ lưỡng đó, thứ bị che giấu suốt năm mươi năm cuối cùng cũng lộ ra.

Đây mới là bộ mặt thật nhất của bà ta.

Dù đã đánh cắp được thân phận người khác, sự cay nghiệt coi người khác như cỏ rác trong xương tủy vẫn không đổi được.

Bà ta không phải Thẩm Ngọc Khanh.

Thẩm Ngọc Khanh thật sự là bà ngoại tôi.

Đến lúc chết vẫn mở mắt, trong miệng cứ lặp đi lặp lại tên chồng mình.

Tôi siết chặt lòng bàn tay, giọng lạnh nhạt.

“Bà nói xong chưa?”

“Bà Thôi, kết quả phỏng vấn sẽ không thay đổi. Mời bà về.”

Khóe mày bà ta giật mạnh.

Bà ta đứng dậy, cầm phong bì trên bàn nhét vào túi.

“Con khốn, rượu mời không uống lại muốn uống rượu phạt. Cứ chờ đấy!”

Cửa bị đóng sầm lại.

Tiếng giày cao gót xa dần.

Chưa đầy mười phút sau.

Trần Phỉ xông vào.

“Tô Tình, cô muốn làm phản à? Tôi nói lại lần nữa! Lập tức sắp xếp cho Thôi Ý Hàm vào làm!”

Tôi ngồi yên tại chỗ.

“Thôi Ý Hàm không vượt qua buổi phỏng vấn của tôi. Cô ta không đạt yêu cầu.”

Tôi đưa tay chỉ vào máy tính trước mặt.

“Quyền truy cập hệ thống công bố danh sách nằm trong tay tôi. Mật khẩu chỉ mình tôi biết.”

Sắc mặt Trần Phỉ thay đổi rõ rệt.

“Tô Tình! Cô đúng là điên rồi! Cô có biết không nhận con bé sẽ gây ra hậu quả gì không? Ông nội nó là Thôi Kiến Hoa đấy! Chỉ cần ông ấy nói một câu, tương lai của hãng luật này coi như xong!”

“Lập tức giải quyết cho ổn chuyện này. Nếu không, cô cứ chờ bị sa thải đi!”

Tôi không nói gì.

Chỉ nhìn anh ta như vậy.

Văn phòng yên tĩnh khoảng ba giây.

Sau đó, tôi cong môi.

“Được thôi. Tôi sẽ đích thân gọi cho giáo sư Thôi.”

Trần Phỉ sững một chút, như không ngờ tôi lại đồng ý nhanh như vậy.

Anh ta nhìn tôi hai giây. Lúc rời đi, anh ta đóng cửa thật mạnh.

Ánh nắng ngoài cửa sổ dịch sang một ô, vừa hay rơi trên tập tài liệu đang mở.

Thôi Kiến Hoa.

Thẩm Ngọc Khanh.

Hai cái tên được Thôi Ý Hàm điền ngay ngắn ở mục thành viên gia đình.

Một người là ông ngoại tôi, kẻ đã bỏ vợ bỏ con.

Một người là kẻ cướp đi cuộc đời bà ngoại tôi.

Một kẻ trộm.

Tôi nhìn chằm chằm rất lâu.

Rồi gọi vào số điện thoại đó.

“Giáo sư Thôi, tôi là Tô Tình của hãng luật Chí Viễn. Về chuyện của Thôi Ý Hàm, tôi muốn gặp trực tiếp ông để nói chuyện.”

3

Tối hôm đó.

Tôi bước vào một quán trà kiểu Trung.

Thôi Kiến Hoa ngồi trên chiếc ghế gỗ tử đàn.

Ông ta già rồi, béo lên, mặc một bộ Trung Sơn.

Nhưng chỉ cần liếc mắt, tôi vẫn nhận ra ngay.

Gương mặt đó, đường xương mày đó, giống hệt bức ảnh cũ mà tôi đã nhìn suốt ba mươi năm.

“Giáo sư Thôi.”

Tôi ngồi xuống trước mặt ông ta.

Ông ta nhấp một ngụm trà, ngẩng mắt lên.

“Luật sư Tô, tôi đã điều tra cô rồi. Một đứa trẻ đi ra từ vùng núi, còn trẻ mà thành đạt như vậy, đáng nể.”

Giọng ông ta thong thả, là sự điềm tĩnh được quyền thế nuôi dưỡng.

“Tôi cũng đi ra từ núi, nên tôi hiểu con đường này không dễ dàng.”

Ông ta rót một chén trà, đẩy đến trước mặt tôi.

“Dù cô có băn khoăn điều gì, tôi rất tự tin rằng Ý Hàm tuyệt đối nằm trong tiêu chuẩn tuyển dụng của cô. Chỉ cần cô gật đầu, tôi đảm bảo cô có thể đi xa hơn trong giới này.”

Nói rồi, ông ta cười và lướt mắt nhìn tôi.

“Cô còn trẻ, thứ thiếu nhất chính là cơ hội.”

Ánh mắt ấy rất nhẹ, rất tùy ý.

Mang theo sự giả nhân giả nghĩa của kẻ đứng trên cao.

Không dừng lại. Không do dự.

Dù mọi người đều nói tôi giống bà ngoại sáu phần.

Nhưng ông ta không nhận ra.

Thậm chí, ông ta căn bản không biết trên đời này có sự tồn tại của tôi.

“Giáo sư Thôi.”

Tôi bình tĩnh nhìn ông ta.

“Ông cũng đi ra từ vùng núi. Tôi rất tò mò…”

Tôi nhìn thẳng vào mắt ông ta, nói rõ từng chữ:

“Trên đường leo lên đây, ông đã giẫm lên bao nhiêu người?”

Ánh mắt Thôi Kiến Hoa lập tức lạnh xuống.

Nụ cười giả tạo vừa rồi biến mất.

Ông ta đặt chén trà xuống bàn, phát ra một tiếng lanh canh.

“Nói đi, rốt cuộc cô muốn gì?”

Muốn gì?

Tôi thầm nhai lại ba chữ đó.

Khóe môi bất giác cong lên.

Tôi muốn tính chuyện năm mươi năm trước, ông ta vứt bỏ bà ngoại tôi khi bà đang mang thai ở trong núi.

Ông ta đánh cắp tên bà, đánh cắp suất trở về thành phố của bà, rồi đưa một người phụ nữ khác cao chạy xa bay.

Bà ngoại tôi bị đóng đinh vào hai chữ “lăng loàn”, bị nhốt trong núi cả đời.

Mẹ tôi vừa sinh ra đã bị người ta gọi là “con hoang”.

Trường học không cho mẹ vào lớp, nói mẹ của mẹ không sạch sẽ, nên mẹ cũng bẩn.

Mẹ ngồi xổm ngoài cửa lớp nghe lén suốt hai năm, rồi bị giáo viên đuổi đi.

Mẹ không được đi học. Mười ba tuổi đã bắt đầu may vá thuê cho người ta. Ngón tay bị kim đâm chi chít vết máu.

Hai thế hệ. Hai đôi tay nát bươm.

Họ nâng tôi ra khỏi núi, giúp tôi thi đỗ trường chính pháp, đi đến vị trí hôm nay.

Thứ tôi đợi chính là khoảnh khắc này.

Tôi nhìn chằm chằm vào mặt ông ta.

“Giáo sư Thôi, tôi chỉ muốn một sự công bằng.”

“Trước khi vào đây, tôi đã gửi danh sách công bố rồi. Không có tên Thôi Ý Hàm.”

Quán trà yên lặng.

Ông ta nhìn tôi.

Tôi cũng nhìn ông ta.

Giữa chúng tôi là món nợ thối rữa suốt năm mươi năm.

Sắc mặt ông ta âm trầm, ông ta hừ lạnh.