Tôi nhìn sâu vào mắt anh: “Năm xưa cuộc hôn nhân kia không phải do tôi chọn. Nhưng bây giờ, tôi muốn tự mình chọn một lần. Anh có nguyện ý làm lại từ đầu, sống chung với tôi không? Lần này, không có tiền sính lễ, không có sự lừa gạt, là tự đáy lòng tôi muốn hỏi anh.”

Hốc mắt anh đỏ hoe, gật đầu thật mạnh: “Tôi nguyện ý.”

Về sau, chúng tôi không tổ chức lại tiệc cưới. Chỉ ra tiệm ảnh trên huyện chụp một tấm hình gia đình. Trong ảnh, bà Châu ngồi ở giữa, tôi và Đại Trụ đứng hai bên. Tay bà nâng niu tấm bằng tốt nghiệp của tôi, miệng cười tít cả mắt.

Việc đầu tiên tôi làm khi nhận tháng lương đầu tiên là mua cho bà Châu một chiếc vòng tay bằng bạc.

Bà nhất quyết không chịu nhận: “Mẹ hay làm nông, đeo cái này vướng víu lắm.”

Tôi tự tay đeo vòng vào cổ tay bà: “Đây là chút lòng thành của con gái báo hiếu cho mẹ.”

Bà sững sờ rất lâu, rồi vuốt ve chiếc vòng, khẽ nói: “Vậy thì mẹ nhận.”

Việc thứ hai, tôi quyên tặng cho trường tiểu học xóm Hạnh Hoa một tủ sách. Cuốn sách Toán rách bươm năm nào cũng nằm trong đó. Trên trang bìa lót, tôi nắn nót viết một dòng chữ:

Dành tặng cho bất kỳ cô gái nào khao khát muốn bước ra thế giới bên ngoài.

Rồi sau này nữa, Nhị Nha thi đậu trường trung cấp. Ngày nhận giấy báo trúng tuyển, con bé ôm chầm lấy tôi khóc nức nở: “Chị Triệu Thu ơi, em cũng bước ra được rồi.”

Vỗ nhè nhẹ vào lưng em, tôi chợt nhớ về hình ảnh chính mình năm xưa, co ro dưới ngọn đèn dầu mờ ảo mà không dám cất lời xin được đi học. Hóa ra, khi một người phụ nữ được nâng đỡ bước qua vũng lầy, họ thực sự có thể vươn tay ra nâng đỡ một người phụ nữ khác.

Khi bà Châu về già, bà thường thích ngồi sưởi nắng ngoài sân. Bà rất hay kể cho đám trẻ con nghe chuyện năm xưa mình đã bán lợn nuôi con dâu thi đại học. Tụi nhỏ nghe mà mắt sáng rỡ.

Có đứa trẻ tò mò hỏi: “Bà Châu ơi, lúc đó bà không sợ bán lợn mà mất trắng ạ?”

Bà mỉm cười móm mém: “Lợn không mất đi đâu con ạ. Lợn đổi thành sách, rồi sách lại đổi thành cả một cuộc đời con người.”

Đứng tựa cửa lớp học nghe lỏm câu nói ấy, hốc mắt tôi vẫn không kìm được mà nhòe đi.

—

Mùa xuân năm 1978, mẹ đẻ lừa tôi đi ăn cỗ. Tôi từng ngỡ đó là điểm ngõ cụt tăm tối nhất cho cuộc đời mình.

Nhưng mãi sau này tôi mới thấu hiểu, có những con đường không phải tự nhiên mà có. Đó là nhờ một ai đó đã cắn răng chịu đựng, bán đi con lợn giống duy nhất, thắp lên ngọn đèn leo lét giữa đêm đông, và hỏi bạn một câu:

“Con gái, con có còn muốn đi học không?”

Tôi đã nói: có.

Và thế là, cả phần đời rực rỡ của tôi, đã thực sự tái sinh từ khoảnh khắc ấy.